آشنایی با جعبه فیوز خودرو

سیستم الکتریکی خودروهای مدرن شامل تجهیزات الکترونیکی پیچیده و متعددی است که حفاظت از آن‌ها در برابر نوسانات ولتاژ و اتصال کوتاه اهمیت بالایی دارد. فیوز خودرو به عنوان یک قطعه حفاظتی کلیدی، نقش حیاتی در پیشگیری از آسیب به مدارهای برقی و جلوگیری از خطرات جدی مانند آتش‌سوزی ایفا می‌کند. این قطعات حفاظتی درون محفظه‌ای مجزا قرار می‌گیرند که آن را جعبه فیوز می‌نامیم.

شرکت پیران پلاست به عنوان یکی از تولیدکنندگان معتبر قطعات پلیمری خودرو در کشور، طیف وسیعی از محصولات الکتریکی از جمله سوکت خودرو را تولید می‌کند. آشنایی با جعبه فیوز ماشین و نحوه عملکرد آن، به مالکان خودرو کمک می‌کند تا در مواقع ضروری بتوانند عیب‌یابی اولیه را انجام دهند و از خرابی‌های احتمالی جلوگیری کنند.

جعبه فیوز ماشین کجاست؟

در اکثر خودروها دو جعبه فیوز مجزا وجود دارد که هر کدام مسئولیت حفاظت از بخش خاصی را بر عهده دارند. یکی از این جعبه‌ها معمولا در فضای داخلی خودرو و نزدیک به سمت راننده نصب شده است. جعبه دیگر در محفظه موتور قرار می‌گیرد و فیوز خودروهای مرتبط با سیستم‌های مکانیکی را در خود جای داده است.

• جعبه فیوز زیر کاپوت

این جعبه شامل فیوزهایی است که اجزای حیاتی موتور و سیستم‌های عملیاتی را تحت پوشش قرار می‌دهند. فیوزهای مربوط به واحد کنترل برق (ECU)، فن رادیاتور، ترمزها، چراغ‌های جلو و عقب، برف‌پاک‌کن، پمپ آب و سیستم سوخت‌رسانی (EGI) در این محفظه قرار دارند. این موقعیت به تکنسین‌ها امکان دسترسی سریع برای تعمیرات و بررسی فنی را می‌دهد. 

• جعبه فیوز داخل کابین

جعبه فیوز داخلی معمولا در قسمت زیر داشبورد، کنار فرمان یا در نزدیکی پای راننده تعبیه می‌شود. این جعبه حاوی فیوزهای مرتبط با امکانات رفاهی و تجهیزات داخل کابین است. شیشه برقی، سیستم صوتی، بوق، آینه‌های برقی، نمایشگرها و سایر تجهیزات داخلی توسط این فیوزها محافظت می‌شوند. در برخی مدل‌ها ممکن است این محفظه در مکان‌های دیگری مانند زیر صندلی یا صندوق عقب نصب شده باشد که اطلاعات دقیق آن در دفترچه راهنمای خودرو درج شده است.

جدول راهنما جعبه فیوز 

سازندگان خودرو برای تسهیل شناسایی و تعویض فیوز خودرو، نقشه و جدول راهنمای جعبه فیوز را در دفترچه راهنمای تعمیرات منتشر می‌کنند. این جداول شامل اطلاعات کاملی درباره موقعیت، ظرفیت آمپری و کاربرد هر فیوز هستند. مالکان خودرو می‌توانند با مراجعه به وب‌سایت رسمی سازنده یا نمایندگی‌های مجاز، این اطلاعات را دریافت کنند و در صورت نیاز به تعویض، از آن به عنوان مرجع استفاده نمایند.

رنگ‌بندی فیوز خودرو

تولیدکنندگان فیوز ماشین از رنگ‌های متنوع برای تفکیک ظرفیت جریان و کاربرد فیوزها استفاده می‌کنند که در زیر به آن‌ها اشاره کرده‌ایم:

• فیوزهای قرمز: این نوع معمولا برای مدارهای اصلی با جریان بالا طراحی شده‌اند و سیستم‌های کلیدی مانند تزریق سوخت و تجهیزات ایمنی حیاتی را تحت پوشش قرار می‌دهند.
• فیوزهای آبی: این رنگ‌بندی به مدارهای تجهیزات رفاهی و سیستم صوتی خودرو اختصاص یافته است.
• فیوزهای زرد: این دسته برای حفاظت از سیستم‌های ایمنی مانند کیسه هوا و ترمز ضدقفل به کار می‌روند.
• فیوزهای سبز: مدارهای مربوط به سیستم تهویه و خنک‌کننده معمولا توسط این رنگ مشخص می‌شوند.
• فیوزهای خاکستری: این نوع به تجهیزات توزیع نیروی الکتریکی و ترانسفورماتورها اختصاص دارند.

در جدول زیر رنگ‌بندی فیوزهای خودرو را به‌همراه مقدار آمپر آن‌ها مشاهده می‌کنید:

رنگ‌بندی فیوز	مقدار آمپر (A)
بنفش	۳ آمپر
صورتی	۴ آمپر
قهوه‌ای	۵ آمپر
قهوه‌ای کم‌رنگ	۷.۵ آمپر
قرمز	۱۰ آمپر
آبی	۱۵ آمپر
زرد	۲۰ آمپر
سفید	۲۵ آمپر
سبز	۳۰ آمپر
نارنجی	۴۰ آمپر
قرمز تیره	۵۰ آمپر
فیروزه‌ای	۶۰ آمپر
یاسی	۷۰ آمپر
مشکی	۸۰ آمپر

فیوز چیست؟ 

فیوز خودرو یک عنصر حفاظتی الکتریکی بوده که وظیفه اصلی آن قطع خودکار جریان در هنگام بروز شرایط غیرعادی در مدارهای برقی خودرو است. این قطعه کوچک اما حیاتی، با داشتن ظرفیت جریان مشخص، از ورود جریان‌های بالاتر از حد مجاز به سیستم الکتریکی جلوگیری می‌کند. در صورت وقوع اتصالی یا افزایش ناگهانی ولتاژ، فیوز ماشین خود را قربانی کرده و با قطع شدن، مانع از انتقال جریان مخرب به سایر اجزا می‌شود.

هر فیوز خودرو دارای یک محدوده آمپری مشخص است که توسط سازنده تعیین می‌شود و نباید از این مقدار فراتر رود. زمانی که جریان عبوری از این آستانه تجاوز کند، عنصر داخلی فیوز ذوب شده و مدار را قطع می‌کند. این مکانیزم ساده اما کارآمد، از خسارات جبران‌ناپذیر به تجهیزات گران‌قیمت و سوکت خودرو جلوگیری خواهد کرد.

کاربرد فیوز در خودرو 

فیوز ماشین چندین وظیفه حیاتی را در سیستم الکتریکی خودرو ایفا می‌کند:

• محافظت از مدارهای الکتریکی و قطعات: در هنگام بروز اتصال کوتاه یا جهش ناگهانی جریان، مدارهای الکتریکی و دستگاه‌های متصل در معرض آسیب جدی قرار می‌گیرند. فیوز خودرو با قطع سریع مسیر جریان، مانع از نفوذ بار الکتریکی مخرب به تجهیزات حساس می‌شود و عمر مفید آن‌ها را حفظ می‌کند.
• پیشگیری از حوادث آتش‌سوزی: جریان الکتریکی بیش از حد باعث تولید گرمای شدید در سیم‌ها و اتصالات می‌شود که می‌تواند به اشتعال عایق‌ها و مواد قابل احتراق منجر شود. فیوز خودرو این خطر را با قطع فوری مدار به حداقل می‌رساند و از بروز حوادث جانی و مالی خطرناک جلوگیری می‌کند.

انواع فیوز ماشین 

شبکه الکتریکی پیچیده خودروهای امروزی نیازمند استفاده از انواع مختلف فیوز خودرو است که هر یک برای کاربرد خاصی طراحی شده‌اند. شناخت دقیق این انواع برای مالکان و تکنسین‌ها ضروری است تا بتوانند در هنگام عیب‌یابی، تعویض صحیح و مناسب را انجام دهند. فیوز ماشین در اشکال و ظرفیت‌های مختلف تولید می‌شود و انتخاب نوع مناسب تاثیر مستقیمی بر عملکرد بهینه سیستم الکتریکی خودرو دارد.

• فیوز سرامیکی

این نوع از قدیمی‌ترین مدل‌های فیوز خودرو به شمار می‌آید که در گذشته کاربرد گسترده داشت. بدنه اولیه این فیوزها از جنس سرامیک ساخته می‌شد و یک نوار فلزی رسانا بین دو انتهای آن قرار داشت. در نسل‌های بعدی، به دلیل کاهش هزینه تولید و وزن، بدنه سرامیکی جای خود را به پلاستیک داد اما مکانیزم عملکرد آن بدون تغییر باقی ماند.

• فیوز شیشه‌ای 

فیوز ماشین شیشه‌ای دارای ساختاری استوانه‌ای شفاف است که در دو سر آن کلاهک‌های فلزی نصب شده و یک سیم حساس در داخل لوله شیشه‌ای کشیده شده است. امروزه این نوع فیوز در خودروهای جدید کمتر دیده می‌شود و عمدتاً در سیستم‌های صوتی برخی مدل‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. شفافیت بدنه این فیوز خودرو امکان بازرسی چشمی سلامت سیم داخلی را فراهم می‌کند.

• فیوز سیمی

فیوز خودرو سیمی شامل یک سیم عایق‌دار با دو سر سیم فلزی است که در برخی مدل‌های قدیمی خودروهای داخلی مانند پراید به کار می‌رفت. این نوع دیگر در خودروهای مدرن کاربردی ندارد و جایگزین‌های پیشرفته‌تر آن را در بازار می‌توان یافت. سادگی ساختار و قیمت پایین از مزایای این نوع بود، اما استحکام و دقت کمتر آن منجر به کنار رفتن از چرخه مصرف شد.

• فیوز تیغه‌ای 

این نوع جزو پرکاربردترین فیوز ماشین در خودروهای امروزی است که به دلیل نصب محکم و اشغال فضای کمتر، جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده است. ساختار فیوز خودرو تیغه‌ای شامل یک بدنه عایق مستطیلی با دو پایانه فلزی است که توسط نواری نازک از جنس فلز به یکدیگر متصل شده‌اند. هنگام عبور جریان بیش از حد، این نوار ذوب می‌شود و جریان برق قطع خواهد شد. 

• فیوز بوشی

در مدارهایی که نیاز به جریان بسیار بالا دارند، مانند موتور استارت، فن‌های رادیاتور یا کمپرسور تهویه، از فیوز خودرو بوشی یا پیچی استفاده می‌شود. این نوع با استفاده از پیچ به ترمینال‌های فلزی محکم متصل می‌شود و توانایی تحمل جریان‌های شدید را دارد. ساختار مستحکم و قطر بزرگ‌تر سیم داخلی این فیوز ماشین، امکان عبور جریان‌های چندین برابر بیشتر از فیوزهای معمولی را فراهم می‌آورد.

• فیوز مینیاتوری

با محدودیت فضا در خودروهای مدرن و افزایش تراکم قطعات الکترونیکی، فیوز خودرو مینیاتوری با ابعاد کوچک‌تر طراحی شده است که به آن‌ها فیوز مینی و میکرو نیز گفته می‌شود. این نوع نیز از نظر اصول عملکرد شبیه فیوز ماشین تیغه‌ای است، اما در ابعاد فشرده‌تر ساخته می‌شود. استفاده از این فیوزها در جعبه‌های فیوز جدید امکان قرارگیری تعداد بیشتری قطعه در فضای محدود را فراهم کرده است.

سوختن فیوز ماشین 

سوختن فیوز خودرو می‌تواند نشانه‌ای از اختلال در سیستم الکتریکی باشد که شناسایی علت آن برای پیشگیری از خرابی‌های بزرگ‌تر ضروری است. در ادامه رایج‌ترین دلایل سوختن فیوز ماشین را توضیح می‌دهیم:

• بار بیش از حد مدار: زمانی که تعداد زیادی از تجهیزات الکتریکی به‌صورت همزمان از یک مدار استفاده می‌کنند، جریان عبوری از ظرفیت مجاز فیوز فراتر رفته و باعث ذوب شدن آن می‌شود. 
• اتصال کوتاه در سیم‌کشی: هنگامی که عایق سیم‌ها آسیب دیده و رشته‌های مختلف با یکدیگر تماس پیدا کنند، جریان شدیدی از مسیر اشتباه عبور کرده و فیوز خودرو را می‌سوزاند. این مشکل می‌تواند به دلیل فرسودگی، رطوبت یا آسیب مکانیکی به سیم‌ها رخ دهد.
• نقص در قطعات الکتریکی: خرابی هر یک از اجزای برقی مانند موتور برف‌پاک‌کن، چراغ‌ها یا سیستم صوتی باعث جریان مصرفی بیشتر می‌شود که در این شرایط فیوز برای محافظت از کل سیستم قطع خواهد شد.
• نوسانات ولتاژ: اتصالات ضعیف در سوکت خودرو یا تداخل در شبکه برق می‌تواند منجر به نوسانات شدید ولتاژ شود که فشار زیادی به فیوزها وارد می‌کند. این نوسانات تدریجی باعث فرسایش و در نهایت سوختن فیوز خودرو می‌شوند.
• انتخاب نادرست ظرفیت فیوز: استفاده از فیوز با آمپر کمتر از نیاز واقعی مدار، موجب سوختن مکرر آن می‌شود. از سوی دیگر نصب فیوز با ظرفیت بالاتر خطر آسیب به سیم‌کشی و قطعات را افزایش می‌دهد.
• آسیب جعبه فیوز: رطوبت و زنگ‌زدگی جعبه فیوز باعث ضعیف شدن اتصالات شده و مقاومت الکتریکی را افزایش می‌دهد. این مقاومت اضافی منجر به تولید گرما و در نهایت سوختن فیوز خودرو می‌شود.
• افزایش دمای محیط: دمای بالای ناشی از سیستم خنک‌کاری معیوب یا تهویه ضعیف، آستانه تحمل فیوزها را کاهش داده و احتمال سوختن آن‌ها را بالا می‌برد.

عیب‌یابی جعبه فیوز

زمانی که بخشی از تجهیزات برقی خودرو از کار میفتد یا موتور عملکرد نامناسبی دارد، احتمال سوختگی فیوز خودرو وجود دارد. در فیوزهای شفاف، تشخیص سوختگی از طریق بازرسی چشمی امکان‌پذیر است، اما برای فیوزهای غیرشفاف باید از ابزارهای تخصصی مانند مولتی‌متر یا لامپ تست استفاده کرد. برای عیب‌یابی دقیق، ابتدا نقشه جعبه فیوز را از دفترچه راهنما بررسی کنید تا مدار مورد نظر و سوکت خودرو متصل به آن را شناسایی نمایید.

1. کلید استارت را در وضعیت ON قرار دهید تا مدارهای برقی فعال شوند.
2. پایانه‌های فیوز را به مولتی‌متر متصل کنید. در صورت عدم روشن شدن چراغ، فیوز سوخته تشخیص داده می‌شود.
3. پس از خاموش کردن کلید استارت، فیوز معیوب را خارج کرده و فیوز جدید را با ظرفیت مشابه جایگزین نمایید.

تشخیص و تعویض فیوزهای معمولی کار پیچیده‌ای نیست و بسیاری از مالکان می‌توانند این کار را خودشان انجام دهند. با این حال گاهی اوقات حتی پس از بررسی و تعویض تمام فیوزها، مشکل الکتریکی همچنان پابرجا می‌ماند که نشان‌دهنده آسیب احتمالی به خود جعبه فیوز است.

عیب‌یابی جعبه فیوز نیازمند تخصص و تجهیزات پیشرفته است و باید توسط متخصصان برق خودرو انجام شود. تکنسین‌ها معمولا اتصالات پشت جعبه، مدارهای چاپی، رله‌ها و دیودها را به دقت بازرسی می‌کنند. در موارد پیچیده‌تر ممکن است مشکل از سیم‌کشی داخلی یا اتصالات سوکت خودرو باشد که نیاز به تعمیر یا تعویض کامل دارد.

تعویض فیوز خودرو 

تعویض فیوز خودرو معمولا فرآیندی ساده و سریع است که با رعایت نکات ایمنی می‌توانید آن را خودتان انجام دهید. این کار نیازمند ابزار خاصی نیست و کافی است مراحل زیر را به ترتیب اجرا کنید:

1. قبل از شروع کار، سوئیچ خودرو را خاموش کرده و برای اطمینان بیشتر، کابل منفی باتری را جدا کنید تا هیچ جریان الکتریکی در سیستم جریان نداشته باشد و از خطر شوک الکتریکی یا ایجاد جرقه پیشگیری شود.
2. با استفاده از دفترچه راهنمای خودرو، محل جعبه‌های فیوز را پیدا کنید که معمولا یکی در زیر داشبورد و دیگری در محفظه موتور قرار دارد. سپس با مراجعه به نقشه جعبه فیوز، فیوز ماشین مربوط به مدار معیوب را شناسایی کنید.
3. فیوز خودرو سوخته را با دقت از سوکت خودرو خارج کرده و فیوز جدیدی با همان آمپراژ و مشخصات دقیق را جایگزین کنید. توجه داشته باشید که مقدار آمپر روی بدنه فیوز درج شده و نباید از فیوزی با ظرفیت متفاوت استفاده کنید.
4. پس از نصب فیوز ماشین جدید، کابل منفی باتری را مجددا متصل کرده و خودرو را روشن کنید تا عملکرد مدار تعمیر شده را بررسی کنید. اگر فیوز مجددا سوخت، نشانه وجود مشکل جدی‌تری در سیستم الکتریکی است که نیاز به بررسی تخصصی دارد.

نتیجه‌گیری

جعبه فیوز و فیوز خودرو نقش حیاتی در محافظت از سیستم الکتریکی خودرو ایفا می‌کنند و بدون آن‌ها، تجهیزات گران‌قیمت در معرض آسیب جدی قرار می‌گیرند. اگرچه این مجموعه به ندرت دچار خرابی می‌شود، اما افزودن تجهیزات غیراستاندارد یا اعمال بار اضافی به مدارهای برقی می‌تواند مشکلاتی را در فیوز ماشین و جعبه آن ایجاد کند. بررسی دوره‌ای سیم‌کشی، اتصالات و سوکت خودرو توسط متخصصان برق می‌تواند از بروز خرابی‌های بزرگ جلوگیری کند.

شرکت پیران پلاست با سال‌ها تجربه در تولید قطعات خودرو، محصولاتی باکیفیت و استاندارد را در اختیار مالکان خودرو قرار می‌دهد. توجه به انتخاب قطعات اصلی و مرغوب از تولیدکنندگان معتبر، گامی موثر در حفظ سلامت خودرو و پیشگیری از هزینه‌های تعمیراتی سنگین خواهد بود.